Kamano ea Nako ea ho robala, ho ba Mahlahahlaha, Li-Hormone le Metabolism
Lipina tsa circadian e ka 'na ea e-ba ntho e thata ka ho fetisisa ho e utloisisa lefatšeng la meriana ea boroko. Ho na le puo e ngata e ferekanyang 'me e itšetlehile ka saense eo ho seng bonolo ho e atamela. Ka lehlohonolo, kutloisiso ea motheo ea saense ea lipina tsa circadian e ka fumanoa 'me e ka thusa ho hlalosa maemo a mang a ho robala , ho robala ha letsatsi le mathata a mang a ho robala.
Phetoho ea Lefatše
Lebelo la lefatše la 23 le metsotso e 56 ea letsatsi le leng le le leng e fana ka lipina tse sa tsejoeng tsa khanya, mocheso, lijo le sehlahisoa. Ka ho iphetola ha lintho, 'mele oa metabolism ea rona-esita le boitšoaro ba rona bo reretsoe ho arabela nako ena e nepahetseng.
Ka 1959, Franz Halberg o ile a fetolela lentsoe circadian, le tsoa lentsoeng la Selatine le bolelang "hoo e batlang e le letsatsi." Le hlalosa mefuta e mengata ea lihora tse 24 e hlahisoang hoo e ka bang litho tsohle tse phelang lefatšeng.
Clock ea ka hare
Ka har'a 'mele ea rona, ho na le tsamaiso ea sebaka e lekanyang nako le ho lumellana le mekhoa e mengata ea ka hare ho liketsahalo tsa letsatsi le letsatsi tikolohong. Tse ling tsa mehato ena ea bohlokoa e kenyeletsa:
- Robala le ho tsoha
- Metabolism
- Mocheso oa 'mele oa' mele
- Maemong a Cortisol
- Mazinga a Melatonin
- Li-hormone tse ling (kholo ea hormone, hormone ea thyroid, joalo-joalo)
Ts'ebetso ea mekhoa ena e thehiloe ho liphatsa tsa lefutso. Mochine o lumellana le lipina tse tla tsoela pele ntle le tšusumetso e ka ntle.
Genese ea pele ea mammalian, Clock , e ile ea khetholloa ka 1994. Liphatsa tse ling tse eketsehileng tsa liphatsa tsa lefutso li 'nile tsa fumanoa e le motheo oa li-molecule oache o fanang ka likarolo tse ling tsa cellular, mahlahahlaha le litho.
Sele e 'ngoe le e' ngoe 'meleng ea rona e latela mokhoa oa ho potoloha, e leng mohlolo o sa tloaelehang oa likaroloana tsa tlhaho ea likokoana-hloko tse fanoeng ka nako e nepahetseng ho latela mehloli e fumanehang le ho hlophisoa ke sehlopha se senyenyane sa lisele tse karolong e ka hare ea hypothalamus ea boko.
Ka li-hormone le mekhoa e meng e sa tsitsang, tšebetso ea motlakase e bohareng e tsamaisana le li-clock tsa mahlakoreng tse teng ka lisele tse sa tšoaneng tse kang pelo, sebete le mahlaseli adipose.
Leseli le bona ka mahlo 'me le tsamaea ka retina ho ea ho methapo ea optic. Ka holimo ho optic chiasm, moo li-optic tse peli tsa optic li tšelang ka mor'a mahlo, li lutse mokokotlong oa suprachiasmatic (SCN). Ena ke oache e kholo ea 'mele. E na le mekhoa e mengata ea lintho tsa tlhaho e hlalositsoeng nakong ea leseli le lefifi tikolohong.
Tsamaiso ena e tla tsoelapele ntle le nako ea ntle ea nako, empa e ka fapana hanyenyane le bolelele ba letsatsi. Ka lebaka leo, ka thōko ho tloha ho ts'oaroa lits'ebeletso, nako ea mekhoa ena e ka 'na ea e-ba bo-rasaense. Tekanyo ea ho fetoha e ka itšetleha ka lenaneo la rona la liphatsa tsa lefutso, kapa tau, le batho ba bangata ba nang le oache ea ka hare e tsamaeang nako e telele ho feta lihora tse 24.
Ho utloisisoa hore liphatsa tsa rona tsa lefutso le ho sebelisana le maemo a mang a tikoloho-haholo-holo ho pepeseha ha letsatsi le hlahlamang-ho na le liphello tsa bohlokoa ho tsosolosa nako ea ka hare. Tsusumetso ena e ka ntle e bitsoa zeitgebers , e tsoang ho Sejeremane bakeng sa "bafani ba nako".
Ntle ho Sync
Ha oache ea ka hare e senyeha ho tikoloho ea rona kapa boikarabello ba boiketlo ba sechaba, mathata a mangata a kang ho lieha le ho ba le liphallelo tse tsoetseng pele tsa boroko li ka etsahala.
Ka ho khetholla ka ho feletseng ho latela maikutlo a khanyang, joalokaha ho etsahala ka bofofu ba kakaretso, pina ea Non-24 e etsahala.
Maemo ana a atisa ho amahanngoa le ho hlobaela le boroko bo feteletseng bosiu le ho se robale ha pina ea ho robala e bakang ho se sebetse ha sechaba le mosebetsing. Ka lehlohonolo, phekolo ea mafu a circadian e ka atleha haholo mme ngaka e tiisitsoeng ea boroko e ka fana ka tataiso le lithuso tse thusang.
> Mehloli:
> Lewy, AJ le al . "Phase e fetolang nako ea motho ea ho potoloha e sebelisa melatonin." Behav Brain Res . 1996; 73: 131-134.
> Peters, BR. "Nako ea Bolulo e sa Tloaelehang le Tsoho ea Bosiu." Tlhahlobo ea Litlhaloso tsa Boroko. Setsi sa sekolo sa boroko . 9 (2014) 481-489.
> Piggins, HD. "Li-genes tsa mahlo tsa batho." Ann Med . 2002; 34 (5) 394-400.
> Reid, KJ le Zee, PC. "Mathata a Circadian a potoloho ea boroko," ho Melao-motheo le Mekhoa ea Boroko ba ho robala . E hlophisitsoeng ke Kryger MH, Roth T, Dement WC. St. Louis, Missouri, Elsevier Saunders, 2011, maq. 470-482.
> Sack, RL le Lewy, AJ. "Mathata a ho robala a Circadian: ho ithuta ho ba foufetseng." Tlhahlobo ea Meriana ea Boroko . 2001; 5 (3): 189-206.